Akademik Yayınlarda Yapay Zekâ Yaygınlaşıyor: 2024’te Yayımlanan Her 7 Makaleden 1’i ChatGPT İzleri Taşıyor!

Amerika ve Almanya’dan bilim insanlarının yürüttüğü kapsamlı bir araştırma, 2024 yılı itibarıyla biyomedikal akademik yayınların en az %13,5’inde yapay zekâ kullanımına dair izler bulunduğunu ortaya koydu. ChatGPT gibi büyük dil modellerinin akademik literatürde bu denli yaygın şekilde yer alması, bilimsel yayıncılıkta köklü ve tartışmalı bir dönüşümün habercisi olabilir.

Akademik dünyada güvenilirliğin temelini oluşturan yayın etiği, son dönemde giderek büyüyen bir tehditle karşı karşıya: Yapay zekâ ile üretilmiş içerikler. Özellikle 2022’nin sonlarında geniş halk kullanımına açılan ChatGPT ve benzeri büyük dil modelleri (LLM), bilimsel yazım süreçlerini hem kolaylaştırdı hem de karmaşık hale getirdi. Bu değişimin boyutlarını anlamak isteyen bir grup Amerikalı ve Alman araştırmacı, 2024 yılında yayımlanan biyomedikal makaleler üzerinde gerçekleştirdikleri devasa çaplı analizle çarpıcı sonuçlara ulaştı.

Bilimsel Makalelerde %13,5 Oranında Yapay Zekâ İzine Rastlandı

Söz konusu çalışmada araştırmacılar, tıp ve biyoloji alanında kullanılan PubMed veritabanındaki 15 milyonu aşkın bilimsel özeti analiz etti. Amaç, bu metinlerde yapay zekâya özgü yazım tarzlarının ne ölçüde yer aldığıydı. Kullanılan yöntem, yapay zekâ metinlerinin karakteristik dil yapılarından yararlanarak, insan yazımıyla üretilmiş içeriklerden ayrıştırma yapmak üzerine kuruldu.

Analiz sonucunda 2024 yılında yayımlanan biyomedikal makalelerin en az %13,5’inde yapay zekâ destekli yazım tarzının kullanıldığı belirlendi. Bu oran, yalnızca “yardımcı araç” olarak değil, yapay zekânın doğrudan yazım sürecine katıldığını düşündüren boyutta.

Kelime Kullanımındaki Evrim: İsimlerden Fiillere ve Sıfatlara

Araştırmacılar, yalnızca sayısal oranlara değil, aynı zamanda yazım dilindeki evrimsel değişimlere de odaklandı. Analizin temel dayanağı, COVID-19 pandemisi sırasında ölüm oranlarını modellemede kullanılan “standart üstü ölüm” metodolojisinden esinlenerek geliştirilen “standart üstü kelime kullanımı” modeli oldu.

Bu model, akademik metinlerde zamanla hangi tür kelimelerin daha sık kullanıldığını tespit ederek, yazı stilinde yaşanan dönüşümü sayısallaştırıyor.

Değişim şu şekilde özetleniyor:

• 2024 öncesinde akademik metinlerde normun üstünde kullanılan kelimelerin %79’u isim odaklıydı.
• 2024 sonrası ise bu dağılım dramatik şekilde değişti. Standart üstü kelimelerin %66’sı fiil, %14’ü ise sıfat olarak kaydedildi.
• Ayrıca, metinlerdeki süslü, yapay ifadelerin gözle görülür biçimde arttığı da raporda açıkça vurgulandı.

Bu değişim, klasik bilimsel metin dilinden uzaklaşıldığını, yerine akıcı ama yapay zekâ temelli cümle yapılarına yönelme eğiliminin hızla yayıldığını ortaya koyuyor.

Makalelerde Görülen Süslü Dile “Yeni Yazar” Katkısı

Bilim insanlarının tespit ettiği bu yazı dili dönüşümü, yalnızca bir dil tercihi değişimi olarak değerlendirilmiyor. Aksine, bu değişim metnin yazım sürecine aktif olarak dahil olan yeni bir “yazarın” varlığına işaret ediyor. Bu “yazar” ise kuşkusuz büyük dil modelleri, yani yapay zekâ sistemleri.

“Yazı dilindeki yapısal kaymalar, 2024 yılı itibarıyla akademik metinlerin arka planında insan dışı bir etkenin kalem oynattığını açıkça ortaya koyuyor. Bu değişim tesadüf değil; sistematik bir dönüşüm.” – Araştırma Ekibi

En Yoğun Yapay Zekâ Kullanımı ABD, Çin ve Hindistan’da

Çalışmanın önemli bir yönü de LLM kullanımının coğrafi dağılımı oldu. Araştırmacılar, biyomedikal makalelerde yapay zekâ etkisinin hangi ülkelerde daha yaygın olduğunu da analiz etti. Elde edilen bulgulara göre:

• ABD, Çin ve Hindistan, bu alanda en yüksek LLM izine sahip ülkeler oldu.
• Türkiye’de ise bu oran %4 olarak tespit edildi.

Bu farklılık, her ülkenin yayıncılık politikası, akademik kültürü ve yapay zekâya erişim düzeyine göre değişiklik gösteriyor. Türkiye’nin bu bağlamda daha düşük oranla öne çıkması hem etik kontrol mekanizmalarının etkisi hem de daha sınırlı yapay zekâ entegrasyonu ile açıklanabilir.

Bilimsel İçeriğin Güvenilirliği Tehlikede mi?

Elde edilen sonuçlar, yapay zekânın yalnızca metin üretiminde değil, aynı zamanda bilimsel bilginin sunum biçiminde de kalıcı bir dönüşüm başlattığını ortaya koyuyor. Ancak bu değişim, bilimsel yayınların güvenilirliğine ve şeffaflığına dair ciddi sorular da doğuruyor.

Özellikle ChatGPT gibi modellerin, zaman zaman gerçeğe aykırı bilgiler üretme eğilimi göz önüne alındığında, bu sistemlerin akademik yazımda kullanımı büyük risk barındırıyor. En küçük bir hatanın bile bilimsel süreci olumsuz etkileyebileceği bir ortamda, LLM temelli metinlerin nasıl denetlenmesi gerektiği sorusu akademik çevrelerin öncelikli gündemi haline gelmiş durumda.

Yapay zekânın yazımda kullanılmasının etik sınırları, hangi katkının “yardımcı” sayılacağı, hangi düzeydeki müdahalenin “yazar ortaklığı” kapsamına gireceği gibi konular, uluslararası yayıncılık standartlarının yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılıyor.

Yapay zekâ destekli makale yazımı neden sorun teşkil ediyor?

Yapay zekâ modelleri, dilsel olarak etkileyici metinler üretse de bilgi doğruluğu açısından hatalara açık sistemlerdir. Bilimsel içerikte en küçük hata, güvenilirliği zedeler. Bu yüzden kontrolsüz kullanımları büyük risk yaratır.

Araştırmada “standart üstü kelime kullanımı” ne anlama geliyor?

Bu kavram, bir döneme göre belirlenen ortalamanın üzerinde sıklıkla kullanılan kelimeleri ifade eder. Araştırmacılar, bu yöntemi kullanarak yapay zekânın yazım diline etkisini ortaya koymuştur.

En çok yapay zekâ kullanan ülkeler hangileri?

Araştırmaya göre ABD, Çin ve Hindistan, akademik biyomedikal makalelerde yapay zekâ destekli yazıların en sık görüldüğü ülkeler. Türkiye’de bu oran ise %4 olarak tespit edilmiştir.

Tespit edilen %13,5’lik oran kesin mi?

Bu oran, yapay zekâ yazım izlerini taşıyan metinlerin minimum oranıdır. Gerçek oran daha yüksek olabilir çünkü bazı metinler insan yazımı gibi görünse de yapay zekâ tarafından üretilmiş olabilir.

ChatGPT akademik çalışmalarda nasıl kullanılıyor?

Bazı akademisyenler, yazım kolaylığı sağlamak, giriş-paragraf düzenlemek, teknik dili sadeleştirmek veya kaynakça oluşturmak gibi konularda ChatGPT’yi bir araç olarak kullanabiliyor. Ancak bazıları tüm metinleri AI ile hazırlıyor.

Yayıncılar yapay zekâ kullanımı için nasıl önlem alıyor?

Birçok akademik dergi, gönderilen makalelerde yapay zekâ kullanımını beyan etme zorunluluğu getiriyor. Bazı dergiler ise tamamen AI katkılı makaleleri reddediyor. Denetim sistemleri hâlen geliştirilme aşamasında.

Türkiye'de yapay zekâ destekli akademik yazım ne durumda?

Araştırmaya göre Türkiye’de biyomedikal yayınlarda LLM izine rastlanan oran %4 civarında. Bu, global ortalamanın altında bir değer. Ancak ilerleyen yıllarda bu oranın artması beklenebilir.