Azerbaycan İsrail'i neden destekliyor? Bakü ve Tel Aviv arasındaki stratejik ittifakın şifreleri

Haber Özeti: Azerbaycan ve İsrail, özellikle savunma sanayii ve enerji ihracatı üzerinden şekillenen, 2020 yılındaki İkinci Karabağ Savaşı ile perçinlenen derin bir stratejik ortaklık yürütüyor. Bakü yönetimi, İsrail'in teknolojik desteğini Karabağ'ın imarında kullanırken, İsrail ise enerji ihtiyacının önemli bir kısmını Azerbaycan petrolüyle karşılıyor.

Azerbaycan İsrail dostluğu hangi temellere dayanıyor?

Azerbaycan ve İsrail arasındaki ilişkiler sadece diplomatik bir nezaketin ötesinde, her iki ülkenin de hayati çıkarlarını koruyan bir mekanizma olarak işliyor. Bakü yönetimi, İsrail'i modern savunma teknolojilerine erişim sağlayan güvenilir bir partner olarak görürken, İsrail ise Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğu bir ülkede stratejik bir kale inşa ediyor. Özellikle İsrail savunma sanayii tarafından üretilen yüksek teknolojili insansız hava araçları ve akıllı mühimmatlar, Azerbaycan ordusunun modernizasyonunda kilit bir rol oynuyor.

İki ülke arasındaki bu yakınlaşma, sadece askeri alanda değil, tarımdan sağlık teknolojilerine kadar geniş bir yelpazeye yayılıyor. Azerbaycan’ın işgalden kurtarılan topraklarında kurulan 'Akıllı Köy' projelerinde İsrailli mühendislerin ve teknoloji şirketlerinin imzası bulunuyor. Karşılıklı doğrudan uçuşların artması ve diplomatik temasların en üst düzeye çıkması, bu ilişkinin geçici bir heves değil, uzun vadeli bir devlet politikası olduğunu kanıtlıyor.

Karabağ Savaşı sonrasında askeri iş birliği nasıl değişti?

2020 yılında yaşanan 44 Günlük Savaş, iki ülke arasındaki askeri entegrasyonun zirve noktası oldu. Azerbaycan, Ermenistan karşısında elde ettiği sahada üstünlüğü büyük ölçüde İsrail menşeli Harop ve Orbiter gibi intihar dronlarına borçluydu. Bu süreçte İsrail'in sağladığı istihbarat desteği ve lojistik akış, Azerbaycan'ın 30 yıllık işgali sona erdirmesindeki en büyük katalizörlerden biri olarak kayıtlara geçti.

Geçmiş verilere bakıldığında, 2010'lu yılların başında Azerbaycan'ın İsrail'den yaptığı silah ithalatı toplam askeri harcamaların küçük bir kısmını oluştururken, günümüzde bu rakam milyarlarca dolarlık anlaşmalarla devasa bir boyuta ulaştı. İsrail Savunma Bakanlığı verileri, Azerbaycan'ın İsrail savunma ihracatında ilk üç ülke arasında yer aldığını gösteriyor. Bu durum, Bakü'nün savunma konseptini tamamen batı ve İsrail teknolojisi üzerine kurguladığını net bir şekilde ortaya koyuyor.

Enerji ve ekonomi vatandaşın hayatını nasıl etkiliyor?

Ekonomik düzlemde Azerbaycan, İsrail'in petrol ihtiyacının yaklaşık %40'ını tek başına karşılıyor. Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru hattı üzerinden giden bu enerji akışı, İsrail'in enerji güvenliğinin bel kemiğini oluşturuyor. Karşılığında ise İsrail, Azerbaycan'ın tarım sektörünü dijitalleştiren sulama sistemleri ve tohum teknolojilerini ihraç ediyor. Bu ticaret hacmi, Azerbaycan'da yeni istihdam alanları yaratırken, özellikle teknoloji odaklı iş kollarında genç nüfusun dünya standartlarında eğitim almasına olanak tanıyor.

Vatandaş nezdinde bu iş birliği, teknoloji transferi sayesinde yerel üretimin artması anlamına geliyor. Özellikle su yönetimi ve kuraklıkla mücadele konusunda İsrailli uzmanların Azerbaycan'da yürüttüğü projeler, ülkenin gıda güvenliğini doğrudan destekliyor. Ekonomik bağımlılığın bu denli yüksek olması, olası bölgesel krizlerde Azerbaycan'ın dengeleyici bir güç olarak kalmasını zorunlu kılıyor.

Bölgesel dengeler ve İran faktörü nedir?

Azerbaycan ve İsrail ilişkilerinin tarihsel arka planı, 1991 yılında Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanmasının hemen ardından İsrail'in bu bağımsızlığı tanıyan ilk ülkelerden biri olmasına dayanıyor. Merhum Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev döneminde atılan stratejik temeller, bugün İlham Aliyev liderliğinde 'stratejik müttefiklik' seviyesine taşındı. Eski Azerbaycan Dışişleri yetkililerinin belirttiği üzere, bu ortaklık hiçbir zaman üçüncü bir ülkeye karşı kurulmamış olsa da, özellikle İran'ın bölgedeki nüfuzuna karşı doğal bir denge unsuru oluşturuyor.

Uluslararası analistler, Azerbaycan'ın İsrail ile olan bağlarını koparmamasının temel nedenini 'milli güvenlik' olarak tanımlıyor. Uzmanlar, Bakü'nün bu ilişkiyi rasyonel bir çizgide tutarak hem İslam dünyasıyla bağlarını koruduğunu hem de Batı ile olan stratejik ortaklığını İsrail üzerinden konsolide ettiğini vurguluyor. Bu çok yönlü dış politika manevrası, Azerbaycan'ı Kafkasya'nın en dirençli aktörü haline getiriyor.